Hide and seek

Om in te pikken op het boek ‘Adres onbekend’, waar Martin zelfs geen onderdak meer bood voor de zus van zijn beste vriend, ben ik hierover aan het nadenken geweest. Wat waren nu precies de gevolgen voor degene die Joden onderdak boden en op welke manieren gebeurde dit? Dat ze op dit vlak de Duitsers ooit te slim af waren is een feit. Maar de manier hoe wil ik toch wel eens weten!

Als eerste heb ik een artikel 1) gevonden dat me wel aansprak. Het gaat over twee meisjes die gevlucht zijn en in Vreeswijk terecht zijn gekomen. Zij worden onder andere verborgen. Ook ben ik bij het museum 'Het huis van Corrie ten Boom' 2) uitgekomen. Hier kunnen bezoekende gasten er de schuilkamer zien, wat een smalle ruimte achter een valse muur in de kamer van Corrie was. Hier waren Joodse onderduikers en anderen veilig voor de nazi's.

1) Het is 1943. Midden in de oorlog wonen in Vreeswijk twee Joodse meisjes. Ze zijn op de vlucht voor de bezetters. Van Amsterdam komen ze. We weten weinig van deze kinderen. Want eigenlijk mogen ze er niet zijn. Nederland is voor Joden verboden. Dat hebben de bezetters bepaald. De kinderen weten niet waarom. Maar ze weten één ding zeker. Ze moeten voorzichtig zijn en niet opvallen. Ze weten ook dat er mensen zijn die hen willen helpen. Mevrouw Lieshout heeft een winkeltje. Ze verkoopt snoepgoed. Er zijn twee kinderen bij haar thuis. Die kinderen gaan ook naar school. De School met de Bijbel. Wat maar bij een enkeling bekend is, is dat zij de twee Joodse meisjes zijn. Ondergedoken en verborgen voor de bezetters.

Het is koffietijd. Het café is open. Iedereen kan hier een kop koffie drinken. De eigenaar van het café spoelt de glazen en maakt de koffiekopjes schoon. Het is alsof hij niets hoort. Maar hij let scherp op als er Duitse soldaten in gesprek raken met een Nederlander. Hij hoort ze fluisteren en verstaat halve zinnen. De naam van mevrouw Lieshout valt en hij hoort iets over kinderen. Die avond worden de meisjes opgehaald. Met hulp van de koster worden ze naar de Nederlands Hervormde Kerk gebracht. Onder het orgel is een kast. Daar worden matrassen neergelegd en wat te drinken. De meisjes worden in de kast verstopt. Het zijn angstige uren en het duurt erg lang.

Als de Duitsers de volgende morgen een inval doen in het winkeltje, kunnen ze niets vinden. Alles is opgeruimd. In Vreeswijk woont de eigenaar van een zestal boten. "Harmonieboten" zijn stoomsleepboten die vracht vervoeren naar plaatsen in Nederland, maar ook in Duitsland en in Frankrijk. Het is vroeg in de morgen als een oplettende Vreeswijker een Harmonieboot ziet vertrekken, geladen met kolen. Op weg naar Groningen. Hij weet dat er kostbare lading aan boord is. Weinigen weten daarvan en zij spreken er verder ook niet meer over. Niemand weet het vervolg...

Doordat dit artikel op zich als een verhaaltje wordt verteld zou je het op deze manier ook kunnen aan kinderen kunnen aanbrengen. Er wordt goed beschreven wat de meisjes zijn, namelijk Joods. Dat ze op de vlucht zijn en dat ze voorzichtig moeten zijn voor de bezetters. Je krijgt ook een duidelijk beeld van hoe de Duitsers de mensen ondervraagden, bv. doodgewoon op café. Uit angst versprak zich al dan niet bewust iemand wel eens. De meisjes werden hier onder een orgel in een kast verstopt. Uiteindelijk zijn ze dan toch nog moeten vluchten omdat het gevaar nabij was.

2) Als straf voor het verbergen van Joden werd de familie Ten Boom gevangen gezet. Vader ten Boom overleed enkele dagen na zijn arrestatie. Vooraf had hij gezegd dat het voor hem een voorrecht zou zijn om zijn leven te geven voor de Joden. Willem en zijn zoon Christiaan stierven eveneens door hun gevangenschap. Corrie en Betsie brachten tien maanden door in drie verschillende gevangenissen. Als laatste in het concentratiekamp Ravensbrück, in Duitsland nabij Berlijn. Betsie is daar ook omgekomen, maar door een ambtelijke fout (een wonder van God) is Corrie kort daarop vrijgelaten. Daarna heeft zij vanaf haar 53ste gedurende 33 jaar rondgereisd om te vertellen over wat zij en Betsie in Ravensbrück hadden geleerd: “Er is geen put zo diep, of Gods liefde gaat nog dieper,” en “God zal je de kracht geven om je vijanden te vergeven.”

Wanneer je, hoe goedhartig je het ook bedoelde, Joden een schuilplaats aanbood, stonden er zware straffen voor in de plaats. De familie Ten Boom werd gevangen gezet met alle gevolgen van dien. Vaak overleefde je het dan ook niet als je gevangen werd genomen. In het meest 'erge' geval werd je zonder excuus gewoonweg neergeschoten zodra ze ontdekte dat er hulp werd geboden aan de Joden. Ik zette 'erge' tussen haakjes, omdat na verloop van tijd het misschien beter was geweest om van alle leed er in één keer vanaf te zijn. Het is gewoon afschuwelijk!

Jonas

Bronnen:

http://www.detweedeverdieping.nu/nieuwegein-plein/verhalenkabinet/item/verbergen-en-vluchten
http://www.corrietenboom.com/exhbits_nl.html